- Οι πανάδες προκαλούνται από αυξημένη μελανίνη και το μέλασμα συνδέεται με έκθεση στον ήλιο, ορμονικές αλλαγές, εγκυμοσύνη και κάποια φάρμακα.
- Κεντρική θεραπεία και πρόληψη είναι η καθημερινή φωτοπροστασία με αντηλιακό ευρέος φάσματος (SPF≥30), ιδανικά χρωματιστά με οξείδια σιδήρου, και φυσική σκίαση.
- Οι τοπικές ουσίες και οι επεμβατικές θεραπείες πρέπει να επιλέγονται εξατομικευμένα από δερματολόγο, χρειαζόμενες υπομονή (συνήθως 3–12 μήνες) και προσοχή για αποφυγή επιδείνωσης ή υποτροπής.
Οι πανάδες και γενικότερα οι σκουρόχρωμες κηλίδες στο πρόσωπο αποτελούν ένα από τα συχνότερα αισθητικά προβλήματα του δέρματος. Μπορεί να εμφανιστούν στα μάγουλα, στο μέτωπο, πάνω από το άνω χείλος ή στη μύτη και συχνά γίνονται εντονότερες τους μήνες με μεγαλύτερη ηλιοφάνεια.
Η αντιμετώπισή τους είναι εφικτή, όμως χρειάζεται σωστή διάγνωση, υπομονή και κυρίως συστηματική προστασία από τον ήλιο.
Γιατί εμφανίζονται οι πανάδες;
Η αυξημένη παραγωγή μελανίνης είναι αυτή που δημιουργεί τις χαρακτηριστικές σκουρόχρωμες περιοχές του δέρματος. Στην περίπτωση του μελάσματος, σημαντικό ρόλο μπορεί να έχουν η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, οι ορμονικές μεταβολές, η εγκυμοσύνη και ορισμένα φάρμακα, όπως τα αντισυλληπτικά.
Δεν είναι όμως κάθε καφέ κηλίδα μέλασμα. Παρόμοια εικόνα μπορεί να προκαλέσουν η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση, οι ηλιακές κηλίδες και άλλες δερματικές καταστάσεις. Για τον λόγο αυτό, όταν οι κηλίδες είναι επίμονες ή αλλάζουν, η εξέταση από δερματολόγο είναι σημαντική πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε θεραπεία.
Το αντηλιακό είναι το πρώτο βήμα
Η σωστή φωτοπροστασία αποτελεί βασικό μέρος τόσο της αντιμετώπισης όσο και της πρόληψης της επανεμφάνισης του μελάσματος.
Συνιστάται καθημερινά αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF τουλάχιστον 30, ακόμη και όταν ο καιρός είναι συννεφιασμένος. Σε περιοχές με έντονη ηλιοφάνεια, όπως η Κύπρος, η συνέπεια στην εφαρμογή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα χρωματισμένα αντηλιακά που περιέχουν οξείδια του σιδήρου, καθώς προσφέρουν προστασία και από το ορατό φως, το οποίο μπορεί επίσης να επιδεινώσει το μέλασμα. Καπέλο με φαρδύ γείσο και αποφυγή της έντονης έκθεσης στον ήλιο συμπληρώνουν την προστασία.
Ποιες ουσίες χρησιμοποιούνται;
Ανάλογα με το είδος και το βάθος της υπερμελάγχρωσης, ο δερματολόγος μπορεί να συστήσει διαφορετική θεραπεία.
Μεταξύ των ουσιών που χρησιμοποιούνται είναι το αζελαϊκό οξύ, η βιταμίνη C, το κοτζικό οξύ και τα ρετινοειδή. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται υδροκινόνη ή συνδυασμός υδροκινόνης, τρετινοΐνης και κορτικοστεροειδούς.
Η υδροκινόνη και οι ισχυρότερες θεραπευτικές αγωγές δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ανεξέλεγκτα ή για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Laser, peeling και microneedling
Όταν η τοπική αγωγή και η φωτοπροστασία δεν είναι αρκετές, ο δερματολόγος μπορεί να εξετάσει θεραπείες όπως χημικά peeling, microneedling ή συγκεκριμένες θεραπείες με laser και φως.
Χρειάζεται όμως προσοχή. Οι πιο επιθετικές θεραπείες δεν είναι απαραίτητα και οι καλύτερες για κάθε περίπτωση. Ένας έντονος ερεθισμός ή μια ακατάλληλη θεραπεία μπορεί να προκαλέσει μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση και να κάνει τις κηλίδες ακόμη πιο έντονες.
Για τον λόγο αυτό, οι θεραπείες αυτές πρέπει να επιλέγονται εξατομικευμένα και να πραγματοποιούνται από κατάλληλα εκπαιδευμένο γιατρό.
Και το τρανεξαμικό οξύ;
Το τρανεξαμικό οξύ χρησιμοποιείται τα τελευταία χρόνια σε ορισμένες περιπτώσεις επίμονου μελάσματος, είτε τοπικά είτε από το στόμα.
Η από του στόματος χορήγησή του, ωστόσο, απαιτεί ιατρική αξιολόγηση, καθώς δεν είναι κατάλληλη για όλους και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως το ιστορικό θρομβώσεων.
Πόσο γρήγορα φεύγουν;
Οι πανάδες δεν εξαφανίζονται συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες. Στο μέλασμα μπορεί να χρειαστούν αρκετοί μήνες για να φανεί ουσιαστική βελτίωση, ενώ υπάρχει πιθανότητα υποτροπής, ιδιαίτερα μετά από έκθεση στον ήλιο χωρίς επαρκή προστασία.
Η American Academy of Dermatology αναφέρει ότι σε αρκετούς ασθενείς χρειάζονται περίπου 3 έως 12 μήνες θεραπείας για να εμφανιστούν αποτελέσματα.
Το σημαντικότερο είναι να αποφεύγεται η λογική «όσο πιο δυνατό προϊόν, τόσο πιο γρήγορα θα φύγουν». Προϊόντα που προκαλούν κάψιμο, έντονο τσούξιμο ή ερεθισμό μπορούν τελικά να επιδεινώσουν την υπερμελάγχρωση.
Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από τη διάγνωση
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να είναι ιδανική για όλους. Ο τύπος του δέρματος, το είδος της κηλίδας, το βάθος της χρωστικής, η ηλικία, οι ορμονικοί παράγοντες και η καθημερινή έκθεση στον ήλιο επηρεάζουν την επιλογή της θεραπείας.
Σε αρκετές περιπτώσεις το καλύτερο αποτέλεσμα προκύπτει από συνδυασμό καθημερινής φωτοπροστασίας, κατάλληλης τοπικής αγωγής και, όταν πραγματικά χρειάζεται, δερματολογικών θεραπειών.
Το πιο σημαντικό είναι η συνέπεια. Η αντιμετώπιση των πανάδων δεν τελειώνει όταν αρχίσουν να ξεθωριάζουν. Η καθημερινή προστασία από τον ήλιο παραμένει το βασικότερο μέτρο για να διατηρηθεί το αποτέλεσμα και να μειωθεί η πιθανότητα να εμφανιστούν ξανά.
Πηγές
American Academy of Dermatology Association (AAD), «Melasma: Diagnosis and treatment» και «Melasma: Self-care».
American Academy of Dermatology Association (AAD), «How to fade dark spots in darker skin tones».
DermNet New Zealand, «Melasma (facial pigmentation)» και «Postinflammatory hyperpigmentation».
