Όταν ακούμε τη λέξη bullying, το μυαλό μας πηγαίνει αυθόρμητα στο παιδί που δέχεται τον εκφοβισμό. Και σωστά, αφού το θύμα χρειάζεται άμεση προστασία, στήριξη και ασφάλεια. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πλευρά που συχνά μένει έξω από τη συζήτηση: τι συμβαίνει με το παιδί που εκφοβίζει;
Η επιθετική συμπεριφορά δεν εμφανίζεται πάντα «από το πουθενά». Πίσω από ένα παιδί που προσβάλλει, ταπεινώνει, αποκλείει ή τρομοκρατεί συμμαθητές του μπορεί να υπάρχουν συναισθήματα, δυσκολίες ή καταστάσεις που το ίδιο δεν ξέρει πώς να εκφράσει διαφορετικά.
Μπορεί να προσπαθεί να νιώσει δυνατό
Κάποια παιδιά χρησιμοποιούν την επιθετικότητα για να αποκτήσουν έλεγχο ή κύρος μέσα στην ομάδα. Το να φοβούνται οι άλλοι, να γελούν με τα πειράγματά τους ή να ακολουθούν τις «εντολές» τους μπορεί να τους δημιουργεί την αίσθηση ότι είναι σημαντικά και ισχυρά.
Παράδοξο ίσως, αλλά πίσω από αυτή την ανάγκη για δύναμη μπορεί να υπάρχει μεγάλη ανασφάλεια.
Μπορεί να δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον θυμό του
Ένα παιδί δεν γεννιέται γνωρίζοντας πώς να διαχειρίζεται απογοήτευση, ζήλια, θυμό ή απόρριψη. Αυτές οι δεξιότητες μαθαίνονται.
Όταν ένα παιδί δεν έχει μάθει να λέει «θύμωσα», «ζηλεύω», «με πείραξε αυτό που έγινε» ή «φοβάμαι ότι δεν με αποδέχονται», ενδέχεται να μετατρέψει αυτά τα συναισθήματα σε επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε κάποιον πιο ευάλωτο.
Ίσως προσπαθεί απλώς να ανήκει στην παρέα
Το bullying δεν γίνεται πάντοτε από ένα παιδί μόνο του. Συχνά υπάρχει μια ομάδα, ένας «αρχηγός», παιδιά που γελούν και άλλα που παρακολουθούν χωρίς να αντιδρούν.
Ένα παιδί μπορεί να συμμετέχει στον εκφοβισμό επειδή φοβάται ότι διαφορετικά θα βρεθεί το ίδιο στο περιθώριο. Η ανάγκη για αποδοχή, ειδικά στην προεφηβεία και την εφηβεία, μπορεί να γίνει πολύ ισχυρή.
Μπορεί να επαναλαμβάνει αυτό που βλέπει
Τα παιδιά μαθαίνουν σε μεγάλο βαθμό παρατηρώντας.
Αν βλέπουν καθημερινά ότι οι διαφωνίες λύνονται με φωνές, προσβολές, απειλές ή εξευτελισμό, μπορεί να θεωρήσουν αυτές τις συμπεριφορές φυσιολογικό τρόπο επικοινωνίας.
Και αυτό δεν αφορά αποκλειστικά το οικογενειακό περιβάλλον. Πρότυπα επιθετικότητας μπορεί να υπάρχουν στην παρέα, στα κοινωνικά δίκτυα, σε διαδικτυακές κοινότητες ή ακόμη και στο γενικότερο σχολικό περιβάλλον.
Μερικές φορές το παιδί που εκφοβίζει έχει υπάρξει και το ίδιο θύμα
Δεν είναι σπάνιο ένα παιδί να βρίσκεται ταυτόχρονα και στις δύο πλευρές.
Μπορεί να δέχεται πίεση ή ταπείνωση σε ένα περιβάλλον και στη συνέχεια να ξεσπά σε ένα άλλο, επιλέγοντας κάποιον που θεωρεί πιο αδύναμο. Αυτό φυσικά δεν δικαιολογεί τη συμπεριφορά του, αλλά μπορεί να βοηθήσει τους ενήλικες να καταλάβουν τι χρειάζεται να αντιμετωπιστεί.
Ίσως δεν αντιλαμβάνεται πραγματικά το μέγεθος της πληγής που προκαλεί
Υπάρχουν παιδιά που δεν έχουν αναπτύξει ακόμη επαρκώς την ικανότητα να μπαίνουν στη θέση του άλλου. Μπορεί να θεωρούν μια συμπεριφορά «πλάκα» και να μην αντιλαμβάνονται ότι για το άλλο παιδί αποτελεί καθημερινή ταπείνωση ή φόβο.
Το «μα κάναμε πλάκα» δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε bullying. Είναι όμως ένα σημάδι ότι χρειάζεται δουλειά πάνω στην ενσυναίσθηση και στα προσωπικά όρια.
Κατανόηση δεν σημαίνει δικαιολόγηση
Το πιο σημαντικό είναι να μην πέσουμε σε δύο άκρα.
Από τη μία, ένα παιδί που εκφοβίζει δεν πρέπει να στιγματιστεί ως «κακό παιδί». Από την άλλη, η συμπεριφορά του δεν πρέπει να υποβαθμιστεί επειδή μπορεί να περνά δυσκολίες.
Χρειάζονται σαφή όρια, συνέπειες και προστασία του παιδιού που δέχεται τον εκφοβισμό. Παράλληλα όμως χρειάζεται να γίνει η ερώτηση που πολλές φορές ξεχνάμε:
«Γιατί αυτό το παιδί έχει ανάγκη να συμπεριφέρεται έτσι;»
Η ουσιαστική αντιμετώπιση του bullying δεν σταματά όταν τιμωρηθεί αυτός που το προκαλεί. Ξεκινά όταν οικογένεια και σχολείο καταφέρουν να καταλάβουν την αιτία της συμπεριφοράς, να τη σταματήσουν και να διδάξουν στο παιδί έναν διαφορετικό τρόπο να σχετίζεται με τους άλλους.
Γιατί ο στόχος δεν είναι απλώς να μην ξανακάνει bullying όταν κάποιος ενήλικας το παρακολουθεί. Είναι να καταλάβει γιατί αυτό που έκανε ήταν λάθος και να μάθει ότι μπορεί να κερδίσει αποδοχή, σεβασμό και θέση μέσα στην ομάδα χωρίς να χρειάζεται να πληγώνει κανέναν.
